Verslag van de vergadering van 13 oktober 2026 (2026/2027 nr. 04)
Status: ongecorrigeerd
Aanvang: 11.20 uur
Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.
Mevrouw Kaljouw i (VVD):
Voorzitter. Vandaag behandelen we de novelle Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring. Hiermee komt er een passend regime voor noodsituaties ten aanzien van overlast gevende vreemdelingen, waarbij de groep kwetsbare vreemdelingen en vreemdelingen die zich normaal gedragen, worden ontzien. Deze wet heeft een lange weg afgelegd. Al in 2018 is de wet in de Tweede Kamer in behandeling genomen en aangenomen. Het is dus belangrijk dat wij vandaag een punt zetten achter dit veel te lang durende proces.
Met deze wetswijziging krijgt de directeur van een inrichting voor vreemdelingenbewaring de bevoegdheid om bij ernstige orde- en veiligheidsproblemen een lockdown in te stellen. Ook wordt het mogelijk om de in 2020 opgerichte handhavings- en toezichtlocatie te handhaven. Dit gaat over asielzoekers die in het COA ernstige overlast veroorzaken, waarvan de impact op de inwoners en de medewerkers zo ernstig is dat plaatsing in een aparte opvang noodzakelijk is.
Voorzitter. Deze aanpassing in de wet is belangrijk. Recentelijk verscheen het rapport Incidenten en misdrijven onder bewoners van COA- en gemeentelijke opvanglocaties 2019-2025. In totaal registreerde het COA in 2025 17.750 incidenten van fysieke, verbale, non-verbale agressie en geweld, verbale suïcidedreiging of zelfdestructieve acties. Dat is een toename van 6% ten opzichte van een jaar eerder. Het grootste deel van de in 2025 geregistreerde incidenten betrof verbale (44%) en fysieke (35%) agressie- en geweldsdelicten. Net als vorig jaar valt op dat alleenstaande minderjarige vreemdelingen relatief vaak betrokken zijn bij zo'n incident.
In absolute aantallen is de meest voorkomende nationaliteit onder betrokkenen bij agressie- en geweldsdelicten Syrisch. Nationaliteiten waar onderzoekers bovengemiddeld veel registraties van betrokkenen bij agressie- en geweldsdelicten waarnemen, zijn onder andere Marokkaans (36%) en Algerijns (33%). Deze cijfers etaleren in de ogen van mijn fractie het probleem. Het gaat hier voornamelijk over relatief-veiligelanders, die asiel aanvragen en vervolgens onze maatschappij ontwrichten. Daarom is het noodzakelijk om deze groep zo snel mogelijk terug te sturen naar het land van herkomst en bij agressie- en geweldsdelicten hard in te grijpen.
Ook verruimt de wet de mogelijkheden tot ongewenstverklaring, die oorspronkelijk was opgenomen in de Asielnoodmaatregelenwet. Ook dit is belangrijk om terugkeer naar het land van herkomst te bevorderen en te verbeteren.
De heer Van Hattem i (PVV):
Volgens mij hoorde ik mevrouw Kaljouw van de VVD zeggen dat de Syriërs boven aan de lijstjes staan en ze zegt: die moeten teruggestuurd worden. Is mevrouw Kaljouw het met mij eens dat de Syriërs dus ook allemaal terug moeten worden gestuurd naar Syrië?
Mevrouw Kaljouw (VVD):
Ik weet niet of we hier nou precies over alle Syriërs moeten spreken. Het gaat er in ieder geval wel om dat ze daar waar Syrië veilig is, teruggestuurd kunnen worden. Hier gaat het natuurlijk over geweldsdelicten en dat is een heel ander hoofdstuk.
De heer Van Hattem (PVV):
In ieder geval delen van Syrië zijn veilig genoeg. Er worden nu al vliegreizen gemaakt vanaf Schiphol. De Syrische luchtvaartmaatschappij heeft gewoon al vluchten naar Damascus en andere steden in Syrië. Ze kunnen daar gewoon vliegtickets boeken en op vakantie gaan. Dan lijkt me toch wel dat Syrië veilig genoeg is om hen te laten terugkeren.
Mevrouw Kaljouw (VVD):
Ik heb de vraag al eerder beantwoord. Als het gaat om veilige delen van Syrië, kunnen mensen inderdaad terug.
De voorzitter:
U mag uw betoog vervolgen.
Mevrouw Kaljouw (VVD):
Het gaat vooral over de introductie van een bestuursrechtelijk kader voor vreemdelingenbewaring. Nu vallen veel vreemdelingen nog onder het kader van de Penitentiaire beginselenwet.
Dan het gewijzigde amendement-Diederik van Dijk c.s., de dwangsomregels. Deze zijn bedoeld om te bewerkstelligen dat een uitvoeringsorgaan zich aan de wettelijke termijnen houdt. De recente praktijk laat zien dat deze regels voor vreemdelingenzaken niet langer effectief zijn en zelfs contraproductief werken, aangezien zij een ontwrichtend effect hebben op de IND. Het lukt de IND simpelweg niet meer om de prioritering aan de hand van rechterlijke uitspraken op te volgen, zeker nu inmiddels in het overgrote deel van de zaken een beroep niet tijdig beslissen is ingediend. Dit werkt ontwrichting in de planning in de hand en belemmert ook een rechtvaardige afhandeling van aanvragen op volgorde van binnenkomst. Het afhandelen van deze claims gaat bovendien ten koste van de beperkt beschikbare behandelcapaciteit. Voor mijn fractie is het belangrijk dat de gerechtelijke dwangsom wordt afgeschaft. Wij zijn hier een groot voorstander van. In 2025 keerde de IND 79 miljoen euro uit aan dwangsommen en dat is ruim een verdubbeling ten opzichte van het jaar daarvoor. Dit zal bij ongewijzigd beleid alleen maar toenemen. Wat de exacte bedragen zijn, is onduidelijk. Als sommige asielzoekers tienduizenden euro's aan dwangsommen krijgen omdat termijnen zijn overschreden, zoals uit de media blijkt, zijn we toch echt de weg kwijt. Voor zo'n bedrag moet een groot deel van Nederland een jaar of twee jaar werken.
Voorzitter. Mijn fractie zal de stemming over de asielwetgeving niet snel vergeten. Het prangende punt was de strafbaarstelling van illegaliteit. In dit proces was de politiek weer eens de hoofdrolspeler en hierdoor zijn enkele kostbare maanden verloren gegaan. We zien een toename van het verzet tegen azc's. De sfeer wordt grimmiger en agressie, dit keer door Nederlanders, overschrijdt grenzen. Het is dus van het grootste belang dat de Europese wetgeving gaat werken en dat wij in Nederland orde op zaken gaan stellen. Door de wijzigingen in de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring wordt dit, in de ogen van mijn fractie, beter. Mijn fractie heeft maar één vraag aan deze minister. In de begroting van 2027 heeft de IND opnieuw miljoenen gereserveerd voor het uitkeren van gerechtelijke dwangsommen. Dat is niet langer uit te leggen aan de Nederlandse bevolking. Kan de minister deze dwangsomregeling met onmiddellijke ingang stoppen?
Tot slot wensen wij deze minister succes met de uitvoering van de opdracht en de lat waar hij voor staat.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u zeer, mevrouw Kaljouw.
De heer Nicolaï i (PvdD):
De VVD is, hoor ik, voor het afschaffen van die dwangsombevoegdheid van de rechter. Nou zijn er deskundigen die hebben gezegd: pas op, als er niet een ander middel beschikbaar komt dat de rechter kan hanteren om ervoor te zorgen dat zijn uitspraak wordt nageleefd, dan bent u in strijd met artikel 47 van het EU-Handvest. Dat afzonderlijke middel is er nog niet. Daar is ook al door diverse mensen naar gevraagd. Hoe staat de VVD daarin? Als nou blijkt dat dat er niet is, gaat dan toch het wetsontwerp door of zegt u dan: nee, wij vinden staatsrechtelijk — de Eerste Kamer doet die toetsing — dat wij moeten kijken of dat kan; het is niet in overeenstemming met artikel 47 van het Handvest, dus wij kunnen niet een groen vinkje bij dit wetsontwerp zetten?
Mevrouw Kaljouw (VVD):
Ik ben het met de heer Nicolaï eens dat er natuurlijk wel een staatsrechtelijke prikkel moet worden ingebouwd. Die vraag is inderdaad al een keer of zes gesteld, dus wij zijn benieuwd naar het antwoord van de minister. Het zal niet zo zijn dat, zoals de fractie van D66 zei, we daarna dan weer die dwangsom in het leven roepen. Dat zullen we niet doen.
De voorzitter:
Meneer Nicolaï, nog een vervolgvraag.
De heer Nicolaï (PvdD):
Ik begrijp niet helemaal wat de minister moet antwoorden, want we kunnen toch allemaal de wet lezen? In de wet staat geen ander middel. Als dat andere middel niet in de wet wordt gegeven, staat op dit moment het volgende vast, denk ik, tenzij de minister nog komt met andere mogelijkheden, maar die heb ik nog niet gehoord en die staan ook niet in de memorie van toelichting. Dan staat toch vast dat dit in strijd is met artikel 47 van het EU-Handvest?
Mevrouw Kaljouw (VVD):
Ik blijf bij hetzelfde antwoord. Die vraag is al een aantal keren gesteld. Ik ben heel benieuwd hoe de minister hierop gaat reflecteren. Ik weet dat het er nu niet in staat, maar we gaan kijken wat er gaat gebeuren.
De voorzitter:
Tot slot, de heer Nicolaï.
De heer Nicolaï (PvdD):
De laatste vraag. Stel nou dat het doorgaat zoals het nu gaat. In mijn optiek is voorzienbaar dat die zaak heel snel bij de bestuursrechter aanhangig wordt gemaakt tot aan de Raad van State, met spoed enzovoort. Als de Raad van State vindt dat artikel 47 van het EU-Handvest niet is nageleefd, zal deze bepaling in deze wet buiten toepassing moeten worden gelaten. Dat is, denk ik, toch een beetje een blamage voor de rechtsstaat en voor het beleid van het kabinet waar de VVD in zit?
Mevrouw Kaljouw (VVD):
Dat zullen we afwachten.
Mevrouw Thijssen i (PRO):
Ik word wel geprikkeld door mijn gedachten over de vraag of er alternatieven zouden kunnen zijn. Een suggestie is bijvoorbeeld om de beslistermijnen te verlengen. Hoe kijkt de VVD-fractie daartegen aan als alternatief?
Mevrouw Kaljouw (VVD):
Ik denk niet dat de fractie van de VVD gaat over het verlengen van termijnen. Ik denk wel dat het bij de minister thuishoort om de vraag te beantwoorden of termijnen eventueel zouden kunnen worden verlengd. Dat wachten we dan af.
De voorzitter:
Dank u zeer. U had uw bijdrage afgerond, waarvoor dank. De volgende spreker is de heer Van Hattem, die ik graag het woord geef. Hij spreekt namens de fractie van de PVV.