Verslag van de plenaire vergadering van dinsdag 10 november 2026

Voorzitter: Vos

Tegenwoordig zijn leden, te weten:

De voorzitter:

Ik open de vergadering van de Eerste Kamer der Staten-Generaal van dinsdag 10 november 2026.

Ik heet de leden, de medewerkers, de aanwezigen op de publieke tribune en iedereen die deze vergadering via de livestream volgt van harte welkom. Ook heet ik de minister van Justitie en Veiligheid van harte welkom in de Eerste Kamer.

De voorzitter:

Ingekomen zijn berichten van verhindering van de leden:

Dessing, wegens ziekte;

Van Knapen, wegens persoonlijke omstandigheden.

Deze berichten worden voor kennisgeving aangenomen.

Aan de orde is de behandeling van:

• - 

  het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering in verband met de introductie van de Alcoholmeter als controlemiddel om toezicht te houden op de naleving van een alcoholverbod (Alcoholmeter) (36585);
• - 

  het wetsvoorstel Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 en het Wetboek van Strafvordering in verband met het vervangen van de recidiveregeling ernstige verkeersdelicten en het invoeren van diverse maatregelen die zijn gericht op een betere aanpak van rijden onder invloed (Wet verbetering aanpak rijden onder invloed) (36586).

De voorzitter:

Aan de orde zijn de gezamenlijke behandelingen van de wetsvoorstellen Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering in verband met de introductie van de Alcoholmeter als controlemiddel om toezicht te houden op de naleving van een alcoholverbod, de Alcoholmeter (36585), en Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 en het Wetboek van Strafvordering in verband met het vervangen van de recidiveregeling ernstige verkeersdelicten en het invoeren van diverse maatregelen die zijn gericht op een betere aanpak van rijden onder invloed, kort gezegd de Wet verbetering aanpak rijden onder invloed (36586).

De beraadslaging wordt geopend.

De voorzitter:

Ik geef het woord aan de heer Recourt.

De heer Recourt i (PRO):

Dank u wel, voorzitter. U zei het al: aan de orde zijn twee wetsvoorstellen die we tegelijk behandelen, maar die eigenlijk alleen maar het misbruik van de legale harddrug alcohol met elkaar gemeen hebben.

Ten eerste wil ik het hebben over de Wet verbetering aanpak rijden onder invloed. Deze wet verbetert door de introductie van verschillende maatregelen de handhaving van de ontzegging van de rijbevoegdheid. De fractie van PRO staat hier in beginsel positief tegenover. Er worden weer steeds meer mensen gepakt, ook procentueel, die onder invloed van te veel alcohol en andere drugs zijn terwijl zij deelnemen aan het verkeer. Handhaven is dan het motto, want dat is bewezen effectief. Je moet dus veel en vaak controleren. Maar als dan na zo'n controle de rijbevoegdheid wordt ontzegd, is het ook verstandig om de juridische middelen te hebben om dit snel en adequaat te kunnen uitvoeren, uiteraard binnen het systeem en de uitgangspunten van het strafrecht. Juist daar zit de zorg van mijn fractie, naar aanleiding van de amendementen die zijn aangenomen door de Tweede Kamer.

Bij deze wet is namelijk een heel aantal amendementen aangenomen. Onder de meeste amendementen ligt een politiek-maatschappelijke visie. Daar kun je het mee eens zijn of daar kun je het niet mee eens zijn. Ik zal daar nu niet op ingaan; dat wordt gewoon meegenomen in de appreciatie van de totale wet. Dat is het politieke debat. Ik wil het over iets anders hebben, en dan met name aan de hand van twee amendementen, namelijk over hoe die amendementen binnen het stelsel van onze rechtsstaat en het stelsel van het strafrecht passen. Ik breng dat ook hier in dit extra debat nadrukkelijk aan de orde, omdat dat onderdeel is geweest van het debat over de staat van de rechtsstaat. Dat is het overigens nog steeds, want vanmiddag gaan we daarmee verder.

Het eerste amendement is het amendement-Mutluer. Dat is ontraden door de minister, omdat het schrappen van het woord "ernstig" uit het toetsingscriterium dat de rechter gebruikt om te komen tot het dadelijk uitvoerbaar verklaren van de rijontzegging — dat is een hele mond vol — bepaalde consequenties heeft. Los van de politieke afwegingen over de effectiviteit van het amendement of wat dan ook, lijkt het niet passend binnen de systematiek van het strafrecht. Het gaat om een afwijking van het beginsel dat je pas gestraft kunt worden als je schuld vaststaat. Hier heeft de minister gelukkig gekeken naar de bredere context en geconstateerd dat het voor de eenduidigheid in ons rechtssysteem verstandig is om één criterium aan te houden. Daar ben ik het hartgrondig mee eens, bijvoorbeeld vanwege de brede toepasbaarheid van jurisprudentie, het voorkomen van fouten enzovoort. Toch is het amendement aangenomen.

Het tweede amendement dat ik aan de orde wil stellen, is het amendement-Straatman. Dat is overigens het amendement op stuk nr. 21; het vorige was het amendement-Mutluer op stuk nr. 20. Hierdoor wordt ook de officier van justitie de bevoegdheid gegeven om een rijontzegging dadelijk uitvoerbaar te maken. Gelukkig is ook dit amendement door de minister ontraden, maar helaas niet overtuigend genoeg, want ook dit amendement is aangenomen. Ook hier is er evidente spanning met de bredere context van het strafrecht. Het is binnen het huidige systeem niet aan de officier van justitie om in het kader van een strafbeschikking te besluiten tot onmiddellijke onvrijwillige ingang van een straf of maatregel. Dat past niet bij het middel strafbeschikking en niet bij de rol van de officier van justitie in het proces.

Over beide laatstgenoemde amendementen heb ik daarom de volgende vragen aan de minister. Heeft de minister overwogen om meer tijd te vragen tussen de indiening van de amendementen en de stemming, om alsnog tot overleg te kunnen komen en te kunnen kijken of er wellicht een andere oplossing was, die aan de strekking van de amendementen tegemoet zou komen maar niet de nadelen daarvan had? Kortom, heeft de minister zijn gezag en daarmee zijn rechtsstatelijk leiderschap — of noem het politiek kapitaal — ingezet om te voorkomen dat het amendement op deze manier zou worden aangenomen? En kan de minister zeggen hoe hij vindt dat er in de praktijk invulling moet worden gegeven aan deze amendementen? Gaat hij voor wat betreft het amendement-Straatman met het OM in gesprek over deze algemene inzet van de bevoegdheid, of heeft hij dat al gedaan om tot zijn appreciatie te komen? Wat was dan het standpunt van het OM? In het geval dat er nog geen overleg is geweest, is mijn vraag: waarom niet? Zou het niet verstandig zijn om met het OM te overleggen voordat je een amendement apprecieert?

Dan heb ik nog één vraag bij de tweede wet die we vandaag behandelen, over de Alcoholmeter, een apparaat dat het direct kan zien als iemand alcohol heeft gebruikt terwijl dit door de rechter is verboden, omdat bijvoorbeeld de kans op herhaling van huiselijk geweld door de alcohol wordt vergroot. Mijn fractie is voor deze wet. Wij vinden de inbreuk op de persoonlijke vrijheid proportioneel binnen de context zoals die is georganiseerd. We hadden het niet proportioneel gevonden als dat binair zou zijn gedaan, van: één overtreding betekent de politie aan de deur en direct de cel in. Maar als middel om van de alcohol af te blijven, mogelijk in combinatie met hulp en met detentie als stok achter de deur, vinden wij het wél een goede wet. Hierbij is het van belang dat de reclassering de uitvoerder is en dat haar protocol wordt gevolgd. Dat plaatst de meter namelijk in het licht van behandeling en bijsturing en maakt een weging van de ernst van de overtreding mogelijk. Dan mijn vraag aan de minister. Op welke wijze is geborgd dat de reclassering met de uitvoering van dit middel is belast, en wat is de status van het protocol?

Voorzitter. De fractie van PRO zal vermoedelijk voor deze twee wetten stemmen, omdat ze Nederland veiliger kunnen maken, met respect voor de waarborgen die het strafrecht biedt. Maar ook en juist nu wil mijn fractie de minister oproepen om pal te staan voor de niet direct zichtbare waarden van de rechtsstaat en hierin leiderschap te tonen. De rechtsstaat moet verdedigd worden, juist op die momenten waarop het niet makkelijk is of niet voor de hand ligt.

Dank u wel.

De voorzitter:

Dank u wel. Dan geef ik nu graag het woord aan de heer Dittrich van de fractie van D66.

De heer Dittrich i (D66):

Dank u wel, voorzitter. Zoals u in de aankondiging zei, bespreken wij twee wetsvoorstellen gelijktijdig: het alcoholverbod, met daaraan gekoppeld de Alcoholmeter, en het rijden onder invloed. Als er een alcoholverbod wordt gegeven, denk je dat dat alleen maar gaat over rijden onder invloed, maar niets is minder waar. Uit onderzoek blijkt dat 26% tot 43% van het geweld in Nederland in verband kan worden gebracht met alcoholgebruik. Dan moet je denken aan geweld achter de voordeur, waar met name vrouwen en kinderen het slachtoffer van zijn, geweld en discriminatie tijdens het uitgaan, hooligans die voetbalwedstrijden met geweld verpesten, en vandalisme en uiteraard ook andere delicten.

De fractie van D66 vindt het een goede zaak dat de Alcoholmeter een wettelijke grondslag krijgt. Wanneer een alcoholverbod is opgelegd door de rechter of de officier van justitie, kan de Alcoholmeter continu het alcoholgebruik meten. Dat gebeurt door middel van een enkelband, via het zweet op het huidoppervlak. Het is een effectief middel om te monitoren of de verdachte of veroordeelde zich aan het opgelegde alcoholverbod houdt. De betrokkene hoeft zich bij de toepassing van de Alcoholmeter niet steeds voor controle bij de reclassering te melden. Het heeft ook voordelen boven bloedafname of urinecontroles.

Mevrouw de voorzitter. En toch heeft mijn fractie twee vragen over de Alcoholmeter. Die zijn bij de behandeling in de Tweede Kamer nog niet zo aan de orde geweest. Vorige maand hebben we uitgebreid stilgestaan bij de staat van de rechtsstaat, met de minister en de staatssecretaris. Alle fracties hebben toen hun zorgen geuit over de vastlopende justitieketen. D66 ziet de strafbeschikkingen die het Openbaar Ministerie met de verdachte afspreekt zonder bemoeienis van de rechter als een minder gewenste vorm van pragmatisme. Wij beseffen heel goed dat het OM niet alle zaken, alle misdrijven, voor de rechter kan brengen. Dan zou die keten helemaal vastlopen. Maar we hebben wel gelezen dat in de consultatie over beide wetsvoorstellen verschillende adviesorganen aan de minister hebben gevraagd om de rechter de beslissing tot inzet van de Alcoholmeter te laten nemen. De Raad voor de rechtspraak, de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak en de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming zeggen allemaal: niet het OM, maar de rechter. Mijn vraag aan de minister is dan ook: kan de officier van justitie de inzet van de Alcoholmeter ook opleggen bij een strafbeschikking? Graag horen we een reflectie van de minister.

Het tweede punt in het kader van die Alcoholmeter is de afhankelijkheid die we hebben van SCRAMnet. Dat is een portal waarin de Amerikaanse fabrikant van de Alcoholmeter, ook gevestigd in Amerika, na analyse van de data rapporteert over de meetresultaten. De reclassering is de verwerkingsverantwoordelijke en is verantwoordelijk voor de gegevens die worden doorgegeven aan SCRAMnet in Amerika. Nou heb ik gelezen dat er allerlei Europese waarborgen zijn gesteld aan het Amerikaanse bedrijf, maar het Amerikaanse bedrijf valt wel onder Amerikaans recht. Wij vinden dat eigenlijk verontrustend. Wij vragen ons dan af waarom wij afhankelijk moeten blijven van zo'n Amerikaans bedrijf. Is het niet raadzamer om in Europees verband, desnoods in Nederland, een bedrijf dit soort metingen te laten ontvangen en doorgeven? Is er een mogelijkheid om het Europese of Nederlandse bedrijfsleven te stimuleren om een variant van SCRAMnet op te zetten? Dat is mijn vraag aan de minister.

Tot slot over het wetsvoorstel Wet verbetering aanpak rijden onder invloed. De heer Recourt heeft namens PRO al het een en ander gezegd over de amendementen die zijn ingediend. Ik wil mij daarbij aansluiten. Eén amendement wil ik toch nog even belichten, en wel het amendement dat het woord "ernstig" uit de tekst van de wet haalt in artikel 180. Ik ben het helemaal met de heer Recourt eens dat daarmee de opzet van strafrecht en strafvordering helemaal wordt doorbroken. Wij horen dus ook graag een visie van de minister op wat hij kan doen als dit soort amendementen ingediend worden. Kan hij in zo'n debat dan, behalve een amendement te ontraden, niet beter op z'n strepen gaan staan en bijvoorbeeld zeggen: "Ik ga hier een brief over sturen aan de Tweede Kamer voordat jullie gaan stemmen, en in die brief ga ik al mijn bezwaren tegen het amendement nog eens grondig toelichten"? Wij horen graag van de minister hoe hij daartegenover staat.

Dank u wel.

De voorzitter:

Dank u wel. Dan geef ik tot slot graag het woord aan mevrouw Van Toorenburg van het CDA.

Mevrouw Van Toorenburg i (CDA):

Dank, voorzitter. Jaren geleden had de Penitentiaire Inrichting Maashegge een speciale afdeling voor mensen die ernstige verkeersdelicten gepleegd hadden. Denk hierbij aan het bij herhaling rijden onder invloed of het veroorzaken van een ernstig verkeersongeluk. De gedachte achter deze speciale afdeling was dat deze daders een heel ander profiel hadden dan andere wetsovertreders. Het waren minder vaak mensen met een langjarig crimineel verleden, maar juist meer dan gemiddeld mensen die worstelden met gedrags- en/of verslavingsproblematiek. Door hen bij elkaar te plaatsen kon er heel gericht worden gewerkt aan gedragsbeïnvloeding, en dat werkte. De sfeer op die afdeling was totaal anders dan elders in het gevangeniswezen.

Ik kan dat het beste beeldend beschrijven door te putten uit mijn eigen ervaringen. Ik was destijds namelijk een van de directeuren van deze inrichting en ik kwam op alle afdelingen, ook hier. Blond, 25 jaar jonger. Op een gemiddelde afdeling werd wel op mij gereageerd en u begrijpt best wat ik bedoel. Laat ik zeggen dat de stemming er ietwat joliger werd. Maar op de afdeling van de verkeersdelinquenten reageerde niemand. Doodse stilte. Verslagenheid. Deze mensen gingen vrijwel altijd heel erg gebukt onder hetgeen zij hadden veroorzaakt. Dat was ook meteen het haakje voor de behandeling. Die was veelbelovend. De focus lag op terugkeer in de maatschappij en recidivevermindering, in combinatie met een heel gerichte aanpak van de onderliggende oorzaak van het weggedrag en zonder het risico van de besmetting van andere gedetineerden, die vaak wat meer doorgewinterd waren.

Met de draconische bezuiniging op het gevangeniswezen waar we nu nog steeds de wrange vruchten van plukken, ging ook deze afdeling ter ziele. Niet omdat die niet succesvol was, maar omdat er geen geld meer voor werd uitgegeven.

Voorzitter. Ik besteed hier specifiek aandacht aan, omdat voorliggend voorstel is ingegeven door het feit dat ons beleid tot op heden te weinig effectief was. Collega Recourt sprak er ook al over. Ondanks alle inspanningen stijgt het aantal verkeersdelicten, vaak door alcoholgebruik, en blijken mensen geregeld serieus te recidiveren. Dit kabinet kiest er nu voor een strenger beleid voor te stellen, meer lik op stuk. Heel begrijpelijk, want het zijn ook heel ernstige delicten met levensverwoestende gevolgen. De Tweede Kamer pleit daarnaast ook nog voor een gerichte hufteraanpak. Mijn fractie juicht al deze ontwikkelingen heus toe, maar ze moeten wel effectief zijn.

Met alleen maar zwaarder straffen komen we er niet; daar wees eigenlijk ook de Raad van State op. De motivering schoot aanvankelijk tekort. Die is op zich helder aangevuld. Maar wij zouden daarbij willen opmerken dat juist bij deze doelgroep kansen liggen. Mag ik de minister vragen om hierop te reflecteren? We kunnen consequent eerder en zwaarder ingrijpen heus billijken, maar er is meer nodig om het effectief te maken, en dat is toch waar deze Eerste Kamer telkens weer op moet toetsen. Daar is het allemaal om te doen, zo lezen wij. Is de minister bereid ook hiernaar te kijken? Alles in het belang van het voorkomen van vreselijke ongelukken die ons telkens weer aangrijpen.

Voorzitter, nog één punt van zorg. Via het amendement op stuk nr. 23 — het was in alle eerlijkheid voor ons een beetje een zoekplaatje om het amendement te vinden — is er een tamelijk vergaande mogelijkheid opgenomen, namelijk de mogelijkheid voor een rechter om in uitzonderlijke gevallen een levenslange ontzegging van de bevoegdheid tot het besturen van motorrijtuigen op te leggen. Dit amendement heeft niet de toets van de Raad van State hoeven doorstaan. Sterker nog, het kwam op een heel laat moment in de behandeling op. Ik heb in alle eerlijkheid de appreciatie van de minister ook niet goed kunnen terugvinden. We snappen het amendement, maar het voert wel heel erg ver. Is er geen manier te bedenken — de collega's wezen er ook al op — om eerder in het proces van de Tweede Kamer eventuele wensen te inventariseren, zodat deze ook in het voorstel kunnen worden meegenomen? Het is een zeer verstrekkend amendement en dat mag, de Tweede Kamer heeft dat recht, maar we moeten voorkomen dat amendering een voorstel dermate uit het lood slaat dat wij hier in de Eerste Kamer een heel lastige afweging moeten maken en er zelfs pas voor het eerst serieus over debatteren. Hoe kunnen wij dan kijken naar uitvoerbaarheid, rechtmatigheid en handhaafbaarheid? Graag een reflectie van de minister.

Wij wachten de beantwoording met belangstelling af.

De voorzitter:

Dank u wel. Wenst een van de leden nog het woord in de eerste termijn? Nee. De minister heeft vijf minuten nodig. Ik schors voor vijf minuten.

De vergadering wordt van 11.19 uur tot 11.26 uur geschorst.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering en geef het woord aan de minister van Justitie en Veiligheid.

Minister Van Weel i:

Dank, voorzitter. Dank aan de leden voor hun inbrengen in eerste termijn en de spoedige behandeling van dit wetsvoorstel. Het is niet zo lang geleden dat wij dit in de Tweede Kamer hebben behandeld en ik ben zeer verheugd dat we dat op dit belangrijke onderwerp ook snel hier kunnen doen. Ik zal beginnen met het wetvoorstel Verbetering aanpak rijden onder invloed en de vragen die daarover zijn gesteld en dan ingaan op de Alcoholmeter.

Eerst een algemene vraag, van mevrouw Van Toorenburg. Zij zei dat naast straffen meer nodig is om de aanpak van rijden onder invloed effectief te maken en vroeg hoe ik kijk naar de behandelmogelijkheden voor deze groep. Ik dank mevrouw Van Toorenburg voor het delen van haar eigen persoonlijke ervaring en ik kan me daar van alles bij voorstellen. Er zijn enkele jaren geleden afspraken gemaakt tussen het OM en de reclassering om in gevallen waarin sprake is van een combinatie van artikel 8, rijden onder invloed, en artikel 9, rijden met een ongeldig rijbewijs, standaard een reclasseringsadvies op te vragen. De reclassering kan in deze gevallen bijvoorbeeld de gedragsinterventie Leefstijl 24/7 adviseren, die voor deze doelgroep geschikt is. Vaak spelen namelijk meerdere problemen bij deze doelgroep. De reclassering heeft verschillende mogelijkheden voor behandelingen en interventies. Dat is altijd maatwerk in zo'n geval. Uiteindelijk is het natuurlijk aan de rechter of zo'n reclasseringsadvies wordt gevolgd. Daarnaast kunnen op grond van het bestuursrecht verschillende educatieve maatregelen worden opgelegd. Op de Alcoholmeter en de rol van de reclassering kom ik zo meteen onder het kopje Alcoholmeter terug.

Dan de amendementen en het ontraden daarvan. We hebben een uitgebreid debat gehad over de staat van de rechtsstaat en we zullen ...

Mevrouw Van Toorenburg i (CDA):

Dat hebben we gelezen. We kennen de maatregelen die opgelegd kunnen worden en de inzet van de reclassering. Alleen, juist in dit voorstel hebben we een aantal mogelijkheden gecreëerd waarin mensen ook wat langer in detentie verblijven. Dat is juist de plek waar ze zitten. Ik wil toch specifiek aan de minister vragen of hij met zijn collega die over het gevangeniswezen gaat eens zou willen kijken naar de mogelijkheid om toch weer zo'n afdeling in te richten. Dat is immers een heel effectieve manier voor de mensen die uiteindelijk wel achter de tralies eindigen.

Minister Van Weel:

Ik snap de vraag van mevrouw Van Toorenburg. Ik ben gaarne bereid om het gesprek aan te gaan met de collega. Wij komen daar dan gezamenlijk, denk ik, schriftelijk bij u op terug.

Dan de amendementen. Ik refereerde al aan het debat, dat wij overigens vanmiddag gaan voltooien, na het ziekenboegdebacle van een aantal weken geleden. Zoals u ziet is mijn oog weer volledig in orde en ik heb ook de staatssecretaris hier al voor de deur zien rondhuppelen vanmorgen. Wij zijn er dus klaar voor. In dat debat hadden we het over amendementen en hoe je nou voorkomt dat heel laat in een wetgevingsproces een amendement wordt aangenomen dat de wet eigenlijk fundamenteel verandert zonder dat daarvoor de volledige procedure, inclusief adviezen van de Raad van State en uitvoeringsinstanties, is doorlopen. Hoe voorkom je dat nou? Moeten bewindslieden daar af en toe niet harder in staan? Ik denk dat wij ons best doen om in de aanloop naar de behandeling van zo'n wetsvoorstel in ieder geval zicht te krijgen op amendementen die rondgaan en om te proberen vanuit onze eigen wetgevingscapaciteit mee te denken over amendementen en de strekking van de wens van Kamerleden te verwerken op een manier die niet leidt tot een onacceptabele aanpassing van de wet die voorligt. Dat is het proces zoals we dat nu hebben. Daarnaast geven we natuurlijk een appreciatie tijdens de behandeling van het wetsvoorstel. Die appreciatie luidt conform de mogelijkheden die we daarvoor hebben.

De twee amendementen die worden genoemd door de leden, het amendement-Mutluer op stuk nr. 20 en het amendement-Straatman op stuk nr. 21, heb ik allebei ontraden. Ik heb dat gedaan op basis van de verhouding tot het stelsel zoals we dat hebben, de gehanteerde terminologie en de consistentie. Daarover is uitgebreid gedebatteerd in de Kamer, zowel over het woordje "ernstig" als over de bevoegdheid die wordt gegeven aan de officier van justitie in het amendement van mevrouw Straatman. Ik heb het idee dat mijn bezwaren daartegen wel degelijk zijn gehoord en ook zijn gewogen door de individuele leden, maar dat het uiteindelijk een brede wens was van de Kamer om hiertoe te komen. Dan is voor mij de afweging, los van het ontraden, of hier sprake is van strijdigheid met hoger recht dan wel absolute onuitvoerbaarheid. Daar is geen sprake van en daarom heb ik in dit geval ook geen zwaardere middelen ingezet dan het ontraden. Uiteindelijk zijn deze amendementen gepasseerd.

Wat betreft het schrappen van het woord "ernstig": er zal nog steeds altijd een weging zijn, in elk specifiek geval. Ik denk dan ook dat de problemen die hiermee voorzien zouden kunnen worden, overzichtelijk zijn of op te vangen zijn in ons stelsel. Over de rol van de officier van justitie op basis van het amendement van mevrouw Straatman zijn we in overleg met het OM. Bij de invoeringstoets zullen we ook nadrukkelijk rekenschap geven van hoe het OM daarmee denkt om te gaan.

De heer Dittrich i (D66):

Ik hoorde de minister zeggen "de fracties hebben dat in hun afweging betrokken en vervolgens toch voor die amendementen gestemd". Als je de stukken zo leest, dan lijkt het alsof het ontraden in de veelheid van argumenten en gesprekken heeft plaatsgevonden. Ik hoorde mijn collega's, en mijzelf ook, aan de minister voorhouden: zou de minister dan niet wat steviger op zijn strepen moeten staan? Mijn voorstel zou zijn dat de minister in zo'n situatie tegen de Tweede Kamer zegt: "Er zijn echt bezwaren. Die ga ik in een brief aan de orde stellen. Die brief krijgt u snel en dan kunnen we daarna verder praten over het amendement." Zodoende kunnen Kamerleden die niet bij het debat aanwezig waren, in het fractieoverleg zeggen: goh, misschien moeten we er toch nog eens over nadenken of we wel of niet voor zo'n amendement zijn. Hoe staat de minister daartegenover?

Minister Van Weel:

Ik zie dat zeker als een van de mogelijkheden die ik tot mijn beschikking heb om in het proces van amenderen te zorgen dat we zo veel mogelijk de kwaliteit van de wetgeving borgen. In dit geval denk ik dat we met open vizier het gesprek over deze amendementen met de Kamer hebben gevoerd, dat de fractieleden die discussie ook mee terug hebben kunnen nemen naar hun fracties en dat die deze bij hun weging hebben betrokken. Ik vond het in dit geval niet dusdanig problematisch dat ik die optie heb overwogen, maar dat is wel degelijk een van de mogelijkheden die er is, net als het aandringen op een advies van de Raad van State. Wat dat betreft heb ik in mijn periode bij Asiel en Migratie ook wel ervaring gekregen in hoe om te gaan met amendering en wetsvoorstellen. Dus ja, het is zeker een middel, maar in dit geval heb ik ervoor gekozen om dat niet te doen.

De heer Dittrich (D66):

Het probleem voor de Eerste Kamer is dan, denk ik, dat wij dan een wetstekst krijgen met daarin dus die amendementen waarvan we zeggen: dat die erin staan, is ongelukkig en dat zou niet hebben moeten plaatsvinden. Maar ga je dan tegen het wetsvoorstel stemmen? Dat willen we ook weer niet. Ik praat nu eventjes namens D66. Er blijft dus een ongemak zitten, en ik denk dat als de minister in die voorfase wat steviger is en de ambtenaren misschien ook wat helderder aanbieden om mee te denken met de formulering van zo'n amendement, dat toch wat kou uit de lucht zou nemen. Hoe staat de minister daartegenover?

Minister Van Weel:

Ik ben het daar helemaal mee eens. Ik denk dat dit een bredere discussie is; dit gaat niet alleen over deze wetsvoorstellen. In bredere zin zien we dat het belangrijke recht van amendering van de Tweede Kamer af en toe toch vrij laat in het proces van wetgeving leidt tot ingrijpende wijzigingen, waardoor ook u in de Eerste Kamer niks anders heeft dan een binaire keuze over hoe erg u die aanpassingen vindt. Ik maak die weging ook. Dat doe ik ook in het meedenken met amendementen zoals die worden opgesteld; dat doen we sowieso. Daarnaast moet ik helder zijn in mijn appreciaties. Ik ben dat hier geweest en we hebben ook uitvoerig van gedachten gewisseld over waarom ik deze amendementen heb ontraden. Uiteindelijk is het dan aan de Kamer om daarover te stemmen. Ik kan me voorstellen dat ik inderdaad in volgende gevallen de mogelijkheid om daar nog iets van tijd te vragen en het schriftelijk toe te lichten, ook zal betrekken. Ik denk dat dat een nuttig middel is om mee te nemen.

Voorzitter. Ik weet niet of er behoefte aan is dat ik nog op de individuele amendementen inga.

Ik heb gezegd dat we over het amendement-Straatman op stuk nr. 21 in ieder geval nog met het OM in overleg zullen treden, omdat dit natuurlijk een nieuwe bevoegdheid voor hen is. Dat zullen we nadrukkelijk betrekken bij de invoeringstoets. Wat betreft het schrappen van het woord "ernstig" blijft, ook met het gewijzigde criterium, wel vooropstaan dat dadelijke uitvoerbaarheid alleen aan de orde is als dat noodzakelijk en proportioneel is. De rechter zal dat zorgvuldig blijven toetsen, omdat het afwijkt van de schorsende werking die rechtsmiddelen normaal hebben. Er zit nog een andere relevante begrenzing in het criterium: er moet namelijk specifiek worden beoordeeld of er rekening mee moet worden gehouden dat de verdachte opnieuw een verkeersfeit zal plegen waarvoor een rijontzegging kan worden opgelegd. Dat waarborgt dat de grens voor die dadelijke uitvoerbaarheid niet te laag is. Het gaat namelijk niet om een generieke risicobeoordeling op de kans op recidive. Ook binnen dit criterium zijn er dus mogelijkheden om recht te doen aan het uitzonderlijke karakter van de dadelijke uitvoerbaarheid, en ik heb er alle vertrouwen in dat de rechter prudent met dat criterium zal omgaan, ook na het schrappen van het woord "ernstig".

Mevrouw Van Toorenburg vroeg nog naar een ander amendement, namelijk dat over de levenslange rijontzegging. Dat is een voorstel dat al meerdere malen is bediscussieerd met de Tweede Kamer en dat nu bij de behandeling van dit wetsvoorstel op tafel kwam. Eerder heeft deze discussie vanuit de Kamer nooit geleid tot een specifieke wetswijziging, maar ik heb er ook begrip voor dat de Kamer heeft gezegd: wetende dat deze wens bij een groot deel van de Kamer al langer leeft, is er nu dit voorstel voorligt de kans om dit te regelen. Ik denk dat dit amendement ook nog voldoende ruimte biedt om maatwerk te bieden in een concreet geval. Het is namelijk de mogelijkheid — het is dus geen plicht, maar een mogelijkheid voor de rechter — om in zeer ernstige situaties een levenslange rijontzegging op te leggen. Het is geen verplichting en het gaat om heel ernstige situaties. Het amendement biedt de rechter ook de ruimte om in die ernstige gevallen de rijontzegging op te leggen voor een andere termijn, tot maximaal 30 jaar. Zo kan er dus telkens tot een passende duur voor de rijontzegging worden gekomen en blijft er ruimte voor individueel maatwerk. Ook is de motivering van de noodzaak in elk concreet geval nog steeds nodig. Ik denk dus dat het amendement wat dat betreft voldoende ruimte biedt aan de rechterlijke macht om daar ook invulling aan te geven.

Dan ga ik naar het voorstel over de Alcoholmeter, voorzitter.

De heer Recourt vroeg hoe de rol van de reclassering bij de Alcoholmeter is geborgd en hoe het zit met het protocol dat zij daarvoor gebruikt. Het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en de Reclasseringsregeling 1995 vormen de grondslag voor het reclasseringstoezicht. Het opleggen van voorwaarden en het opdragen van reclasseringstoezicht worden daarin geregeld. De begeleiding van de cliënt bij het tegengaan van alcoholmisbruik en alcoholgerelateerd geweld vormt een essentiële voorwaarde voor het bereiken van de doelen van het alcoholverbod en de inzet van de Alcoholmeter. De primaire taken van de reclassering in het kader van de Alcoholmeter zijn het monitoren, het begeleiden, het motiveren en het ondersteunen van de cliënt om te komen tot gedragsverandering bij problematisch alcoholgebruik. Op overtredingen reageert de reclassering hetzelfde als wanneer er een overtreding van het alcoholverbod geconstateerd wordt bij andere controlemiddelen.

Dan de specifieke vraag over het protocol. Specifiek voor de toezichtrol bij de Alcoholmeter heeft de reclassering een methodiek ontwikkeld waarin zij aandacht heeft voor de volgende vragen. Voor wie is die Alcoholmeter eigenlijk bedoeld? Hoe motiveer je de cliënt? Welke aanvullende interventies kun je inzetten? En wanneer en hoe evalueer je het Alcoholmetertraject? Het is dus nadrukkelijk niet alleen maar een doel. Het is een middel om te komen tot gedragsverandering.

De heer Recourt i (PRO):

Dank, minister. Mijn fractie is erg ingenomen met de wijze waarop dit geregeld is bij de reclassering en door de reclassering. Maar mijn zorg zit in de vraag of dit morgen door een ander kabinet in één keer kan worden weggenomen. Ik hoor de minister verwijzen naar de algemene juridische grondslag van de reclassering binnen het strafrecht, maar niet naar bijvoorbeeld een overeenkomst die gesloten is. Op welke wijze staat nu vast dat de reclassering dit gaat doen, in ieder geval voor de komende tien jaar of zo?

Minister Van Weel:

Ik denk dat deze protocollen niet tot op ministerieel niveau of kabinetsniveau moeten worden verheven. Ik denk dat we juist ruimte moeten geven aan professionele organisaties zoals de reclassering om op een goede en professionele manier invulling te geven aan de geest van de wet, die uiteindelijk wel door het kabinet door beide Kamers wordt gebracht. Dus ik zou er terughoudend in zijn om al deze protocollen naar het politieke niveau te trekken, omdat ik vind dat dit onderdeel is van de professionaliteit van, in dit geval, de reclassering.

De heer Recourt (PRO):

Helemaal mee eens. Laat de professional doen waar die goed in is. Kan de minister dan op een andere manier zeggen hoe geregeld is, of geborgd is, want het is geregeld, dat deze wet op deze manier wordt uitgevoerd? Je kan namelijk ook denken, zoals ik in mijn eerste termijn zei: één borreltje opnemen is verboden, dus meteen weer de cel in. Dan zou mijn fractie tegen deze wet stemmen. Dus ergens zoek ik naar een soort geruststelling dat we het echt op deze manier, duurzaam, gaan doen.

Minister Van Weel:

Laat ik dan de minimale geruststelling aan de heer Recourt geven dat de bespreking die wij hier nu hebben onderdeel is van de wetsgeschiedenis. Het protocol dat nu wordt gehanteerd door de reclassering, sluit wat mij betreft absoluut aan bij de bedoeling die wij hebben bij de wet en het gebruik van de Alcoholmeter. Ik hoop dat dat enige geruststelling biedt.

De heer Dittrich had nog de vraag of de officier van justitie de inzet van de Alcoholmeter ook kan opleggen bij een strafbeschikking. Een heel scherpe vraag, want de toelichting bij het wetsvoorstel adresseert deze vraag inderdaad niet, dus het is goed dat we die leemte hier duiden. Op dit moment kan de officier van justitie in het kader van een strafbeschikking al een alcoholverbod als gedragsaanwijzing opleggen. Daaraan wordt de verplichting verbonden om ter controle daarvan mee te werken aan bloed- of urineonderzoek. Met dit wetsvoorstel wordt het in alle gevallen waarin het mogelijk is om een alcoholverbod op te leggen ook mogelijk om de Alcoholmeter in te zetten als controlemogelijkheid. Als dit wetsvoorstel wet wordt, kan dit dus ook bij de strafbeschikking. Het wetsvoorstel brengt geen wijzigingen aan in wie bevoegd is tot het opleggen van een alcoholverbod, maar belangrijk is dat in het kader van een strafbeschikking wel aanvullende waarborgen gelden, juist omdat het gaat om de afdoening waarbij de rechter niet is betrokken. Het opleggen van een alcoholverbod, met daarbij de inzet van de Alcoholmeter, kan daarom alleen aan de orde zijn als de verdachte door de officier van justitie is gehoord en zich bereid heeft verklaard om zich hieraan te houden. Ook geldt er een maximale proeftijd van één jaar. Als de verdachte de Alcoholmeter niet wil dragen, kan de officier van justitie dit ook niet opleggen. Mocht de drager van de Alcoholmeter later alsnog bezwaren krijgen, dan zal in beginsel worden gedagvaard, omdat de strafbeschikking niet volledig ten uitvoer is gelegd. Dan zal de zaak door een rechter worden beoordeeld.

De heer Dittrich had nog een vraag over de afhankelijkheid van het Amerikaanse bedrijf SCRAM. Hij vroeg of er ook gekeken wordt naar een Nederlandse variant. Er wordt op dit moment wel gekeken naar een Brits bedrijf dat recent een enkelband voor alcoholmonitoring heeft ontwikkeld. Dus die ontwikkelingen volgen wij nauw. Tot die tijd werken we met SCRAM, maar dat doen we wel met alle passende waarborgen. De belangrijkste daarvan is dat er geen herleidbare persoonsgegevens worden gedeeld met SCRAM. Alleen de reclassering heeft de ontcijferingssleutels waarmee de data kan worden herleid tot individuele personen. Er zijn ook maatregelen getroffen tegen het hacken en het onderscheppen van het radiosignaal tijdens de doorgifte vanaf de enkelband. Daarmee denken we dat de waarborgen afdoende zijn op dit moment, juist omdat de persoonsgegevens er dus ook niet zijn bij dit bedrijf. Maar we geven de zoektocht naar alternatieven niet op.

De heer Dittrich (D66):

Ik las dat er wel wat vragen zijn over de bewaartermijn bij SCRAMnet. Wie controleert dat de gegevens na verloop van een paar jaar — ik geloof dat het vijf jaar is — daadwerkelijk vernietigd worden? Dat vraag ik omdat we in Nederland ook dit soort regelingen getroffen hebben, waarbij iets een bewaartermijn heeft en daarna door de officier van justitie vernietigd moet worden, maar waarbij in de praktijk blijkt dat dit soms niet echt vlekkeloos werkt. Mijn vraag is dus hoe we kunnen controleren of SCRAMnet inderdaad doet wat wij willen.

Minister Van Weel:

Nog even voor de helderheid: SCRAMnet beschikt niet over persoonsgegevens van Nederlandse burgers. In die zin kunnen zij die informatie ook niet bewaren, want die is niet in hun bezit. Het gaat dus om de data, cumulatief, zou je kunnen zeggen.

Wat gebeurt er nu met de enkelbanden? Die data hebben ze natuurlijk wel tot hun beschikking. Die zullen zij moeten behandelen conform artikel 45, eerste lid, van de AVG. Als bedrijf dat onder het nieuwe Data Privacy Framework is geaccrediteerd, zullen we SCRAMnet daaraan moeten kunnen houden.

Op vragen naar de waarborgen daarvoor zal ik op een andere manier moeten terugkomen. Die antwoorden kan ik u nu niet geven.

Voorzitter. Dat was het einde van mijn beantwoording.

De voorzitter:

Dank u wel. Dan zijn we nu toe aan de tweede termijn van de kant van de Kamer. Mevrouw Van Toorenburg heeft zich daarvoor ingeschreven. Mevrouw Van Toorenburg.

Mevrouw Van Toorenburg i (CDA):

Dank u, voorzitter. Dank aan de minister voor de beantwoording en de toezegging dat hij over het gevangeniswezen met zijn collega's zal spreken. Ik wil graag zijn enthousiasme vergroten door aan te geven dat het doorgaans een hele goedkope afdeling is. Het waren beperkt beveiligde afdelingen. Niemand liep er namelijk weg, want dan ben je pas echt de sjaak, en dat begreep men heel goed.

Wat de amendering betreft acht ik het wel belangrijk dat wij dat vandaag hier even hebben besproken. Het kan namelijk zijn dat het op andere momenten in de Tweede Kamer uitvoerig is bediscussieerd, alleen staat dat niet in de stukken die wij nu voor hebben liggen. Als rechters dus in de toekomst precies willen weten wat nou eigenlijk precies de bedoeling was, dan zouden zij ook moeten zoeken naar wanneer en in welk overleg dit precies aan de orde is geweest. Ik denk dat we een manier moeten bedenken om een handreiking te kunnen blijven doen over iets wat zo fundamenteel is en wat meeweegt bij een bepaalde wetsbepaling. Het is goed dat de minister vandaag nog even precies heeft aangegeven waar dit nu op ziet. De facto zegt hij: we hebben er vertrouwen in dat onze rechters dit alleen opleggen wanneer het echt strikt noodzakelijk is.

De heer Dittrich i (D66):

Op dit punt een vraag aan mevrouw Van Toorenburg. De woordvoerders in dit debat zijn alle drie Tweede Kamerleden geweest. Ik denk dus dat wij uit ervaring kunnen zeggen dat niet alle Tweede Kamerleden ook alle debatten in de Eerste Kamer nalezen, terwijl wij hier wel over fundamentele dingen praten. Zou het een idee zijn om aan de minister te vragen of hij het deel van dit debat dat wij hier over amendementen hebben gevoerd, in een voorkomend geval met de Tweede Kamerleden zou willen delen, als het in de Tweede Kamer gaat over amendering? Denkt u dat dat een goed idee is?

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):

Ja, ik denk dat dat een heel goed idee is. Ik snap best dat er in de Tweede Kamer, als zij al langer ergens over gesproken hebben, een indringende wens is om iets te regelen, maar dat kan een heel wetsvoorstel ineens helemaal uit het lood slaan. Daarna krijgen wij hier pas de discussie, een discussie die misschien in de Tweede Kamer niet eens uitvoerig is gevoerd. Het is inderdaad een suggestie dat de minister daarover een brief stuurt. We zouden ook een kleine commissie kunnen instellen om even te toetsen of iets dermate fundamenteel is dat er echt een extra analyse nodig is. Dat zou je allemaal kunnen inbouwen. Maar ik denk dat het goed is dat de minister dat meeneemt, zeker wanneer de Tweede Kamer zou gaan praten over het eventuele terugzendrecht. Dit is wel iets waarvan je je kunt afvragen of je dit niet moet terugzenden met de vraag om hier nog een keer heel specifiek naar te kijken. Wat is jullie bedoeling? Wat zijn de consequenties voor het totale huis waarop onze rechtspraak gebaseerd is? Ik denk dus dat dat een goed idee is.

De voorzitter:

Dan zijn we nu toe aan de beantwoording van de minister in de tweede termijn. De minister.

Minister Van Weel i:

Dank, voorzitter. Laat ik u vertellen dat het ook de Tweede Kamer helder is dat er gesproken zal moeten worden over de vraag op welke wijze dit amendementrecht het beste ten uitvoer kan worden gebracht. Dat is een discussie die ik voer, daar waar die opkomt, maar waarvan ik ook weet dat het Presidium en de commissie voor de Werkwijze zich erover buigen. Het is uiteindelijk niet aan het kabinet om iets te doen aan het amendementrecht van de Tweede Kamer, maar ik zal zeker zorgen dat uw overwegingen zoals die ook hier vandaag weer gedeeld zijn, maar die ik ook in een eerdere instantie heb mogen meemaken, onder de aandacht van het Presidium worden gebracht.

De voorzitter:

Dank u wel. Dan kan ik de beraadslaging voor nu sluiten en komen tot de afhandeling van de wetsvoorstellen.

De beraadslaging wordt gesloten.

De voorzitter:

Wenst een van de leden stemming over het wetsvoorstel Alcoholmeter? Dat is het geval. Wenst een van de leden stemming over het wetsvoorstel Verbetering aanpak rijden onder invloed? Nee. Dan concludeer ik dat de Wet verbetering aanpak rijden onder invloed is aangenomen en dan stemmen wij volgende week over de Wet Alcoholmeter.

Ik schors de vergadering voor de lunchpauze tot 13.30 uur.

De vergadering wordt van 11.51 uur tot 13.31 uur geschorst.

Aan de orde is de herdenking naar aanleiding van het overlijden van het oud-Eerste Kamerlid de heer drs. L.P. Middel.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering. Aan de orde is de herdenking van het oud-Eerste Kamerlid de heer Middel. Ik verzoek de leden en alle overige aanwezigen in de zaal en op de publieke tribune die daartoe in de gelegenheid zijn, te gaan staan.

Collega's. Wij hebben de goede gewoonte om de oud-leden die ons zijn ontvallen, hier te herdenken. Vandaag gedenken wij Bert Middel, die op 28 augustus is overleden op 74-jarige leeftijd. Hij was vier jaar lid van de Eerste Kamer voor de PvdA, van 10 juni 2003 tot 12 juni 2007. Ik heet ook zijn familie van harte welkom.

Lambertus Peter Middel wordt op 24 juni 1952 geboren in Groningen. Na zijn studie politieke sociologie volgt hij de lerarenopleiding. Hij begint als leraar geschiedenis en maatschappijleer op de mavo en het mbo in Drachten. Later wordt hij wetenschappelijk medewerker en stafmedewerker van de Bibliotheek en Documentatie Academie. Van eind jaren zeventig tot eind jaren tachtig werkt hij onder andere als organisatieadviseur en is hij directeur van een instituut voor scholing, vorming en training.

De keus voor de PvdA volgt uit zijn jeugd in de Groningse Oosterparkwijk en Rivierenbuurt, rode bolwerken, met een vader die als typograaf lid is van de bond, de VARA-radio en vakanties in huizen van het Nivon. Op de hbs merkt hij dat hij naar de PvdA beweegt. De sociaaldemocratie is volgens hem namelijk meer dan een partij; het is een beweging, een manier om maatschappelijke verandering te bereiken via een democratische weg. Hij blijft "Beweging" zijn hele leven met een hoofdletter schrijven.

In 1978 wordt hij voor het eerst gekozen als volksvertegenwoordiger en is hij acht jaar raadslid in Assen. Vervolgens wordt hij in 1989 lid van de Tweede Kamer. Het zijn volle werkweken, waarin hij op en neer reist van Drenthe naar Den Haag. De triatlon is daarbij zijn uitlaatklep: het verstand op nul, de blik op oneindig. "Wat wil je nog meer?", schrijft hij over zijn geliefde sport.

In 2003 wordt hij lid van de Eerste Kamer. Het is "even wennen", schrijft hij daarover. De Eerste Kamer is, en ik citeer hem: "indirect gekozen, op te grote afstand van de kiezers, teveel juristerij, te weinig politiek, stoffig, regentesk, een overblijfsel uit een achterhaald verleden. Het is allemaal waar en tegelijk ook weer niet." Einde citaat van Bert Middel.

Hij is woordvoerder Defensie, Immigratie en Integratie en houdt zijn maidenspeech bij een wijziging van de Vreemdelingenwet, een voorstel waarover hij in de Tweede Kamer ook al het woord had gevoerd. Hij zegt, en ik citeer weer: "Aan de overzijde liep het storm bij de behandeling. Tot mijn verbijstering is de PvdA-fractie hier de enige die het woord voert."

Tijdens het laatste jaar van zijn Eerste Kamerlidmaatschap wordt hij burgemeester van Smallingerland, en vanaf 2012 is hij nog tien jaar dijkgraaf van Waterschap Noorderzijlvest.

Na zijn vertrek uit de Tweede Kamer schrijft hij het boek Politiek handwerk; ik heb dat boek ook nog staan. In het voorwoord haalt hij de Zweedse sociaaldemocraat Olof Palme aan, die zei dat politiek een kwestie van willen is. Middel voegde daaraan toe dat de politiek daarnaast vooral een kwestie van ideaal en idee moet zijn, omdat je alleen dan in de alledaagse werkelijkheid iets ten goede kunt veranderen.

Bert Middel was een onafhankelijk, bevlogen en uitgesproken sociaaldemocraat. Dat ons respect voor zijn persoon en zijn verdiensten voor de samenleving en de Nederlandse parlementaire democratie tot steun mag zijn voor zijn familie en vrienden.

Ik verzoek eenieder om een moment stilte in acht te nemen.

(De aanwezigen nemen enkele ogenblikken stilte in acht.)

De voorzitter:

Dank u wel. Ik nodig u uit om de condoleances over te brengen aan de familie.

Wij gaan rond 13.45 uur verder met de stemmingen. Let u daarbij op de stemmingsbel. Ik schors de vergadering.

De vergadering wordt van 13.36 uur tot 13.48 uur geschorst.