Begrotingen defensie 2026: debat samengevat

Het debat ging over onder andere de verhoging van de bijdrage aan de NAVO, onafhankelijker worden van de Verenigde Staten (VS), defensiesamenwerking binnen de Europese Unie (EU), bredere weerbaarheid en parlementaire controle op het geld dat aan defensie wordt uitgegeven. Ook is gesproken over de steun aan Oekraïne bij de oorlog tegen Rusland en wapenhandel met Israël.

Er zijn vijf moties ingediend:

• - 

  De motie-Martens c.s. over een meerjarig investeringsplan maatschappelijke weerbaarheid. De staatssecretaris heeft de motie ontraden.
• - 

  De motie-Koffeman c.s. over de impact van de Russische invasie op dieren, natuur en milieu. De minister heeft de motie ontraden.
• - 

  De motie-Koffeman c.s. over een analyse van veiligheidsrisico's. Ook deze motie heeft de minister ontraden.
• - 

  De motie-Goossen c.s. over verbetering van de strategische en kritieke infrastructuur in Noord-Nederland. De staatssecretaris heeft de motie ontraden.
• - 

  De motie-Goossen c.s. over het netto uitkeren van de Bijzondere Invaliditeitsverhoging (BIV). Ook deze motie is ontraden door de staatssecretaris.

GroenLinks-PvdA: Strategische autonomie

Senator Martens zei dat Europa staat voor een fundamentele veiligheidsopgave die kostbaar is. Goed geld uitgeven is moeilijk, het moet goed gemanaged en gecontroleerd worden zodat het niet verkeerd wordt uitgegeven. Er is een betere bedrijfsvoering nodig. Hij wilde weten welk afbouwpad er is voor strategische autonomie. Hij pleitte niet alleen voor goede samenwerking binnen de EU, maar ook op een dieper niveau: meer samen doen. De door het kabinet voorgestelde vrijheidsbijdrage via de inkomstenbelasting is voor GroenLinks-PvdA een no go.

Volt: Sterke Europese tak binnen NAVO

Senator Hartog sprak mede namens Fractie-Van de Sanden. Er wordt een substantiële bijdrage gevraagd van de Nederlanders, dat geld moet niet lichtvaardig worden uitgegeven. Hartog wilde weten of de minister vindt dat we minder afhankelijk moeten worden van de VS. Wij willen niet langer chantabel zijn op onze afhankelijkheid. Volledige zelfstandigheid van Nederland zal nooit mogelijk zijn, maar bijvoorbeeld wel een sterke Europese tak binnen de NAVO. We moeten verder gaan dan de intergouvernementele samenwerking die het kabinet wil.

SP: Onderbouwing mist

Senator Van Apeldoorn zei dat het bevorderen van internationale rechtsorde ook een taak van defensie is. De SP gelooft niet dat steeds verder bewapenen echt nodig is. Internationale veiligheid is per definitie gedeelde veiligheid. De Nederlandse defensie-uitgaven zijn in vijf jaar tijd verdubbeld. Van Apeldoorn is niet overtuigd dat het nodig is om 5% aan de NAVO uit te geven. De regering onderbouwt niet waarom dit nodig is. Een steeds groter deel van informatie over defensie wordt vertrouwelijk gehouden. Voor een deel te begrijpen, maar parlementaire controle is nodig. Wat gaat de regering doen om dit te verbeteren?

Fractie-Van Gasteren: Toets bij plaatsen orders

Senator Van Gasteren zei dat een sterke krijgsmacht essentieel is. Het budgetrecht van de Kamer is geschonden bij de inkoop van drones. Het is een illusie dat we als Europa snel of totaal onafhankelijk kunnen worden van de VS. Hij ziet het belang van een sterke Europese pijler binnen de NAVO. Een stijging naar 3,5% defensie-uitgaven voor de NAVO is politiek en financieel een lastige opgave. Hoe ver is het kabinet met een politiek gedragen dekking voor deze stijging? Hij vroeg het kabinet een expliciete toets te doen op zeggenschap en arbeidszekerheid bij het plaatsen van defensieorders.

Fractie-Beukering: Mensen nodig

Senator Beukering sprak mede namens de Fractie-Walenkamp. Hij zei dat je een krijgsmacht niet alleen met geld, staal en voertuigen bouwt, maar vooral met mensen. Al het andere is ook belangrijk, maar het is waardeloos als er straks onvoldoende mensen zijn om ze te bemannen. De gewenste personele groei komt er op deze manier niet. Hoeveel operationele mensen komen er daadwerkelijk bij, vroeg hij. Een professionele krijgsmacht heeft tegenspraak nodig, aldus Beukering. Defensie moet beter omgaan met klokkenluiders en interne melders.

FVD: Streven naar vrede

Senator Kemperman zei dat met de vrijheidsbijdrage mensen wordt gedwongen meer belasting te betalen zonder dat zij het weten. FVD staat niet onwelwillend tegenover een sterke defensie, maar heeft wel vragen bij oorlogsretoriek en slaafs nalopen van de VS bij de NAVO. Liever streven naar het zo snel mogelijk beëindigen van oorlogen. We willen geen allesverslindende oorlog, maar vrede. Zolang de fundamenten van het defensiebeleid niet veranderen van escalatie naar de-escalatie zal FVD tegen de begroting stemmen.

VVD: Civiele paraatheid

Senator Petersen zei dat nationale veiligheid een van de kerntaken van de overheid is. Hij vroeg of dit de juiste investeringen zijn om Nederland voor te bereiden op de 'oorlog van de toekomst'. Een krijgsmacht die niet snel genoeg innoveert, loopt het risico achter de feiten aan te lopen. Veiligheid is van ons allemaal. Iedereen heeft een verantwoordelijkheid om bij te dragen aan onze veiligheid en weerbaarheid. Finland heeft bijvoorbeeld civiele paraatheid verankerd. Kan de minister schetsen welke vervolgstappen zij ziet voor Nederland?

PvdD: Meer wapens, meer wantrouwen

Senator Koffeman zei dat nu minder geld naar zorg, arbeidsongeschikten en publieke voorzieningen gaat. Het recht van de sterksten wordt betaald over de rug van de zwaksten. Veiligheid gaat ook over bestaanszekerheid en vertrouwen in de overheid. Welke objectieve militaire analyses liggen ten grondslagen aan het opvoeren van de NAVO-uitgaven naar 5%? Waarom wordt bezuinigd op ontwikkelingssamenwerking en diplomatie, terwijl dat bijdraagt aan onze veiligheid. Meer wapens leiden tot meer wantrouwen. Welke inspanningen verricht Nederland om politieke kanalen open te houden.

BBB: Investeren in noordelijke infrastructuur

Senator Goossen pleitte ervoor om een deel van de 1,5 % (van de 5% NAVO-norm) die bedoeld is voor bredere weerbaarheid te investeren in infrastructuur in Noord-Nederland. De infrastructuur in het noorden staat onder druk. Juist daar is infrastructuur van belang voor de nationale veiligheid. Zoals de bereikbaarheid van vliegveld Leeuwarden waar de F-35's staan. En de weg naar Den Helder waar de grootste marinebasis is. Ook vroeg hij aandacht voor de netto uitkering van de Bijzondere Invaliditeitsverhoging (BIV). Het is van groot belang dat de huidige ongelijkheid wordt weggenomen.

Beantwoording minister Yeşilgöz

Minister Yeşilgöz zei dat Nederland met urgentie bouwt aan een krijgsmacht, die past bij de dreiging van vandaag, maar ook bij die van morgen. Een krijgsmacht, die het gevecht langer kan volhouden en snel kan reageren op veranderingen in de wereld. Wij investeren in onze defensie. Dat is juist omdat we een sterke krijgsmacht willen voor onszelf. Afschrikking is de beste defensie. Onze veiligheid staat onder druk, het is goed dat Nederland deel is van de NAVO. Helemaal achteroverleunen en hopen dat iemand anders je te hulp schiet, die tijd is voorbij. We kunnen niet voorbereid zijn op de krijgsmacht van morgen met de regels van gisteren.

Beantwoording staatssecretaris Boswijk

Er is overal prachtig materieel te koop, maar het doet niks als er geen mensen zijn om ze te bedienen, zei staatssecretaris Boswijk. Gelukkig is er grote interesse vanuit de samenleving, er is een behoorlijke groei. Maar, niet de aanwas is het probleem, maar het adaptief vermogen. 35 jaar van bezuinigingen heeft bijvoorbeeld geleid tot een gebrek aan opleidings- en keuringscapaciteit. Boswijk ziet geen aanleiding voor herinvoering van de dienstplicht.